SPEKTRUM Ośrodek okulistyki klinicznej

Zespół suchego oka

„ZESPÓŁ SUCHEGO OKA”
i zapalenie gruczołów łojowych brzegu powiek

Zespół suchego oka

Jest to przewlekłe zapalenie spojówek i rogówki spowodowane przez 2 czynniki:

• niedostateczne wydzielaniem łez - najczęściej związane z wiekiem, ale także prowokowane stosowaniem różnych leków ogólnych – jak np. przeciw nadciśnieniowych, przeciw depresyjnych, a także przewlekłym stosowaniem kropli do oczu (np. w jaskrze).

• nieprawidłowy skład filmu łzowego .

Co to jest film łzowy?

Jest to cienka warstewka płynu, która pokrywa powierzchnię oka i spełnia podwójną rolę:

• zabezpiecza oko przed wysychaniem,

• stanowi rodzaj smaru, dzięki któremu powieki poruszając się nie ocierają oka.

Żeby spełnić tę rolę łzy, będące wodną wydzieliną gruczołu łzowego, są pokryte z zewnątrz warstewką tłuszczu, która pochodzi z drobniutkich gruczołów łojowych, mających swoje ujścia na brzegu powiek.

Jakie są objawy „suchego oka” ?

- Niedostateczne wydzielanie łez powoduje:

• uczucie ciała obcego („piasku”) pod powiekami,

• pieczenie,

• światłowstręt,

• nadmierne łzawienie stanowiące reakcję na ból i światłowstręt.

Wszystkie te objawy te mogą nasilać się przy braku prawidłowej korekcji okularowej, a także przy dłuższym czytaniu i podczas pracy przy monitorze komputerowym z powodu rzadszego mrugania. Ich nasilenie wzmaga przebywanie w pomieszczeniach o suchym powietrzu (klimatyzacja, centralne ogrzewanie). Mogą wtedy pojawiać się okresy przymglonego widzenia.

- Nieprawidłowy skład łez to druga przyczyna „suchego oka”, która może występować równocześnie ze zmniejszonym ich wydzielaniem. Nieprawidłowy skład filmu łzowego to najczęściej skutek przewlekłego zapalenia gruczołów łojowych powiek, co powoduje że:

• powłoka tłuszczowa nie spełnia swego zadania i nie zapobiega wysychaniu powierzchni oka oraz jego i ocieraniu przez powieki,

• nieprawidłowy skład wydzieliny zapalnej gruczołów łojowych działa na oko drażniąco.

Jakie są przyczyny zaplenia gruczołów łojowych powiek?

Zapalenie gruczołów łojowych przyrzęsowych, określane jako zapalenie brzegu powiek może być:

• łojotokowe, występujące często u osób z łojotokowym zapaleniem skóry,

• gronkowcowe, charakteryzujące się trwałym poszerzeniem naczyń krwionośnych na skórze brzegu powiek oraz twardymi łuskami wokół nasady rzęs.

• zapalenie gruczołów łojowych Meiboma, położonych głęboko w tkance powiek, jest częstsze u osób starszych i także związane z zakażeniem zalegającej w tych gruczołach wydzieliny gronkowcami. Nieprawidłowy skład tłustej powłoczki filmu łzowego powoduje wysychanie i ocieranie się powierzchni oka przy ruchach powiek, a toksyny gronkowców drażnią oko i mogą doprowadzić do owrzodzenia rogówki.

Jak NIE POWINNO się leczyć „suchego oka”

„Zespół suchego oka” jako przyczyna przewlekłych dolegliwości spojówkowych często bywa przeoczony. Chorzy często sami leczą się bezskutecznie kroplami antybiotykowymi i steroidowymi, a także kroplami przeciwalergicznymi oraz preparatami zawierającymi składniki znieczulające i obkurczające naczynia. Prowadzenie przez miesiące, a nawet lata takiej nieskutecznej i szkodliwej terapii spotyka się dość często. Może ona doprowadzić do pogorszenia stanu w wyniku toksycznego zapalenia spojówek.

Jakie jest PRAWIDŁOWE leczenie „suchego oka”

Leczenie objawowe stosuje się wtedy, gdy nie można wyeliminować przyczyny zmniejszonego wydzielania łez , spowodowanego np. wiekiem lub koniecznością stosowania z powodu chorób ogólnych lub okulistycznych leków „wysuszających” powierzchnię oka.

Leczenie objawowe to:

• stosowanie „sztucznych łez” w kroplach do worka spojówkowego,

• zapobieganie czynnikom przyśpieszającym wysychanie oka – tzn. unikanie pomieszczeń z suchym, gorącym powietrzem, osłanianie oczu przed wiatrem, przerwy w długotrwałym czytaniu lub pracy z monitorem komputerowym, stosowanie ciepłych okładów.

Leczenie przyczynowe stosuje się w przewlekłym zapaleniu gruczołów łojowych, które jeśli nie jest jedyną powodem zespołu „suchego oka” i – co się często zdarza - współistnieje z obniżeniem wydzielania łez, to zawsze jest czynnikiem nie tylko wybitnie pogłębiającym subiektywne objawy zapalenia, ale także stanowiącym groźbę jego poważnych powikłań.

Zabiegi higieniczne w przypadku zapalenia łojotokowego i gronkowcowego mają na celu usunięcie strupków przy brzegu rzęs i wyeliminowanie bakterii wraz z ich toksynami.

• W gabinecie okulistycznym masaż powiek wykonany za pomocą dwóch sterylnych szklanych pałeczek umiejscowionych na wewnętrznej i zewnętrznej ich powierzchni usuwa z głęboko położonych gruczołów Meiboma zalegającą wydzielinę łojową.

• W domu higieniczne zabiegi rozgrzewająco-nawilżające, które ułatwiają oczyszczenie brzegu powiek i opróżnienie głębokich gruczołów z gęstej wydzieliny łojowej powinny być wykonywane przez chorego w miarę możności rano i wieczorem, a jeśli to nie jest możliwe - przynajmniej 1 x dziennie wieczorem przez kilka tygodni.

W jaki sposób pacjent wykonuje zabiegi higieniczne w domu?

• Dokładne umycie rąk wodą z mydłem i osuszenie jednorazowym ręcznikiem papierowym jest konieczne przed każdym zabiegiem higienicznym.

• Ciepłe okłady z tamponów zmoczonych w gorącej wodzie i maksymalnie wyciśniętych należy ułożyć na zamkniętych powiekach i pozostawić przez 15 min. W celu utrzymania ciepła można je dodatkowo przykryć folią i złożonym czystym ręcznikiem.

• Masaż powiek na poziomie nasady rzęs wykonuje się dostępnymi w drogeriach pałeczkami higienicznymi. Wacik pałeczki moczy się w kieliszku z gorącą przegotowaną wodą z dodatkiem kilku kropel niedrażniącego oczu szamponu dla dzieci. Powieki zamkniętego oka przeciera się nim pod kontrolą wzroku oka drugiego tak, aby usunąć znajdujące się przy rzęsach strupki, a równocześnie wymasować zalegającą wydzielinę z głębokich gruczołów Meiboma. Po masażu zamknięte powieki obu oczu należy spłukać starannie czystą ciepłą wodą i osuszyć.

• Maść antybiotykowa powinna zostać wciśnięta po wieczornym oczyszczeniu brzegu powiek do worka spojówkowego każdego oka. Po 3-4 minutach pozostawania z zamkniętymi powiekami, nadmiar maści można wmasować opuszką palca w nasadę rzęs.

• Sztuczne łzy są zalecane przez cały dzień. Powinny być one wkraplane do worka spojówkowego każdorazowo w przypadku rozpoczynającego się pieczenia czy uczucia piasku pod powiekami.