SPEKTRUM Ośrodek okulistyki klinicznej

Chirurgia szklistkowo-siatkówkowa (witrektomia)

Co to jest ciało szkliste?

Ciało szkliste jest to przejrzysta galaretowata struktura, która wypełnia tylną część gałki ocznej pomiędzy soczewką a dnem oka. Niemal całą swoją powierzchnią przylega ono do siatkówki, tworząc z nią delikatny zrost jedynie w najbardziej ku przodowi położonej części dna oka. Drugie połączenie z dnem oka stanowi pierścieniowaty zrost ciała szklistego z tarczą nerwu wzrokowego.

Jakie zmiany chorobowe ciała szklistego stanowią wskazania do jego wycięcia, tzw. witrektomii?

Ciało szkliste wchodzi w skład układu optycznego oka. Warunkiem powstania obrazu na wyścielającej dno oka siatkówce jest całkowita przejrzystość układu optycznego.
Wskazania do operacji usunięcia zmętnień w ciele szklistym czyli witrektomii stanowią:

• zapalenia wnętrza oka nie ulegające poprawie mimo leczenia zachowawczego,
• krwotoki do gałki ocznej nie wchłaniające się samoistnie,
• ciała obce wewnątrzgałkowe wnikające do ciała szklistego na skutek urazu,
• grożące powikłaniami zwichnięcie soczewki lub jej fragmentów do ciała szklistego,
• nieprawidłowe zrosty pomiędzy siatkówką a ciałem szklistym (proliferacje szklistkowo-siatkówkowe), powodujące odciąganie siatkówki od dna oka
• trakcyjne odwarstwienie siatkówki,
• związane z wiekiem degeneracje siatkówkowo - szklistkowe, powodujące powstawanie w centrum dna oka błon przedsiatkówkowych marszczących powierzchnię plamki i zniekształcających obraz, a z czasem uniemożliwiających jego zobaczenie,
• związane z wiekiem, degeneracyjne otwory w plamce wybitnie pogarszające widzenie.

Czym grozi niepodjęcie leczenia operacyjnego?

W wyżej wymienionych zmianach chorobowych nie należy oczekiwać poprawy widzenia bez zabiegu operacyjnego, a często, jak np. w przypadku zapalenia wnętrza oka, ciała obcego wewnątrzgałkowego lub trakcyjnego odwarstwienia siatkówki, może dojść w mniej lub bardziej szybkim tempie do całkowitej i nieodwracalnej utraty widzenia.

Jak przeprowadza się operację witrektomii?

Operacja przeprowadzana jest w znieczuleniu miejscowym, po okołogałkowym wstrzyknięciu środka znieczulającego w okolicę gałki ocznej. Operator używa mikroskopu operacyjnego, a precyzyjne narzędzia operacyjne wprowadza się do wnętrza gałki ocznej przez kilkumilimetrowe nacięcia jej ścian, usuwając za ich pomocą ciało szkliste wraz ze znajdującymi się w nim zmętnieniami, ciałami obcymi i nieprawidłowymi tkankami. W niektórych przypadkach istnieje konieczność dodatkowego usunięcia i wymiany nieprzejrzystej soczewki, jeśli nie została ona usunięta wcześniej, w czasie operacji poprzedzającej witrektomię.

W miejsce usuniętego ciała szklistego wprowadza się odpowiednie płyny, pozwalające na uzyskanie pożądanego napięcia gałki ocznej. Niekiedy, aby zapobiec powtórnemu odwarstwieniu siatkówki stosuje się oprócz jej fotokoagulacji laserowej, opaskę wgłobiającą ścianę gałki.

W przypadku znacznego zaawansowania zmian chorobowych, do komory ciała szklistego wstrzykuje się bańkę gazu lub oleju silikonowego. Wiąże się to z koniecznością utrzymywania głowy w ustalonej pozycji przez kilka dni po operacji po to, aby substancje te w układały się w oku we właściwym miejscu, przypierając od wewnątrz siatkówkę do ścian oka do czasu uzyskania jej pełnej pooperacyjnej stabilizacji.

W końcowym etapie operacji nacięcia w oku są zszywane w zależności od indywidualnych wskazań: albo nićmi samo wchłaniającymi się, albo nie wchłanialnymi, które muszą zostać usunięte. Jeżeli w trakcie operacji do komory ciała szklistego podano olej silikonowy, jest on zwykle usuwany operacyjnie po okresie ustalonym przez operatora.

Jaka jest szansa na poprawę widzenia po witrektomii?

Stopień odzyskania wzroku po witrektomii jest zależny od stopnia nieodwracalnego zniszczenia siatkówki przez chorobę, która doprowadziła do zabiegu.

Siatkówka jest tkanką nerwową, która ma tylko jedną warstwę bardzo wrażliwych na uszkodzenia komórek wzrokowych. Nie są one zdolne do regeneracji ani nie do odtworzenia. Im dłużej trwa stan chorobowy, tym więcej komórek wzrokowych obumiera nieodwracalnie. Nawet dobry wynik operacji, polegający na odtworzeniu prawidłowych warunków anatomicznych, nie przywraca dobrego widzenia jeśli siatkówka została zniszczona przez ciało obce, przez infekcję, lub też przez długotrwałe niedotlenienie, jakie występuje w ocznych powikłaniach cukrzycy.

W przypadku niepowikłanych krwotoków do ciała szklistego większość pacjentów uzyskuje poprawę widzenia. Jeśli jednak krwotok był spowodowany cukrzycą o ciężkim przebiegu nie można wykluczyć, że mimo udanej operacji dojdzie do ponownego krwotoku. Mimo to operacja jest konieczna, gdyż bez niej nie można w ogóle liczyć na poprawę. W przypadku witrektomii mającej na celu usunięcie ciała obcego dalsze losy oka i zdolności widzenia zależą od uszkodzeń mechanicznych, chemicznych lub infekcyjnych wywołanych jego wniknięciem do wnętrza oka.

Jakie powikłania mogą wystąpić w trakcie zabiegu witrektomii?

Żaden zabieg operacyjny nie jest wolny od ryzyka. Wskazaniami do witrektomii są jednak choroby oka, które bez wykonania tej operacji powodują w przeważającym odsetku trwałą i nieodwracalną ślepotę. Poważne powikłania operacji witrektomii są rzadkie.
Do najczęstszych, wymienianych w światowej literaturze okulistycznej, powikłań należą:

krwotoki (1 - 2 na 1000),

• infekcyjne zapalenie wnętrza oka (1 na 5000),

• powstanie otworów w kruchej siatkówce, które najczęściej - jeśli powstają w trakcie zabiegu - są natychmiast zamykane,

• zmętnienie soczewki (zaćma), która może być usunięta i zastąpiona wszczepem sztucznej soczewki jeszcze w trakcie zabiegu lub w późniejszym terminie,

• wzrost ciśnienia w oku, lub zmętnienie rogówki, występujące u niektórych pacjentów, u których istnieje konieczność zastosowania oleju silikonowego.

Czego wymaga się od pacjenta po operacji witrektomii?

Witrektomia jest operacją, po której wymaga się od chorego:

• nie wykonywania większych wysiłków fizycznych przez kilka dni po operacji,

• skrupulatnej kontroli przebiegu gojenia operowanego oka u lekarza operującego,

• przestrzegania zaleceń lekarskich i regularnego stosowanie leków.